« انَّ مِنْ عِبادىَ الْمُؤمِنينَ مَنْ لايَصْلُحُهُ الّا الغِنى وَلَوْ صَرَفْتُهُ الى غَيرِ ذلِكَ لَهَلَكَ وَانَّ مِنْ عِبادِىَ الْمُؤمِنينَ مَنْ لايَصْلَحُهُ الّا الفَقرَ وَلَوْ صَرَفْتُهُ الى غَيرِ ذلك لَهَلَكَ » « 1 » . « براستى برخى از بندگان مؤمن من هستند كه جز توانگرى ، آنان را اصلاح نكند ( و حالشان را نيكو نسازد ) و اگر به حال ديگرى او را در آورم نابود و هلاك گردد . و برخى ازبندگان مؤمن من هستند كه جز ندارى و فقر ، آنان را اصلاح نكند ، و اگر او را به حال ديگرى بگردانم هرآينه هلاك گردد » . پس اين حكم ما به سعادت يا شقاوت ، يك حكم ظاهرى و غير قطعى است . بلى در بعض موارد حكم به سعادت يا شقاوت قطعى است . مثلًا آن كسى كه از حال ديگران پند بگيرد و موعظه بشود يقيناً سعادتمند است و آن كسى كه پند نگيرد و راه عناد تكبّر پيش بگيرد شقى و بدبخت است . چنان كه ممكن است سعادت و شقاوت را بر اساس توفيق و خذلان تفسير كرد و گفت : براى بعضى ، زمينه‌هايى فراهم مىشود كه بتدريج رو به خير رفته و در زندگى موفق مىشوند كه البته اين هم به عللى است كه به حسن اختيار خودشان يا اعمال ديگران مثل پدر و مادر حاصل مىشود . و بعضى با اينكه

--> ( 1 ) - كافى ، ج 2 ، باب من اذى المسلمين واحتقرهم ، ص 263 ، ح 8 .